Hoe de AI werkt

Wie doet wat

Eigenaar

Mens

Heeft de methodiek en de waardekeuzes één keer vastgesteld en zet het onderzoek aan. Kiest geen scores, maatregelen of uitkomsten.

Jaap Harmsma

LinkedIn

Hoofdagent

AI · Claude Opus (Anthropic)

Heeft de methodiek opgesteld, verdeelt het werk over de andere agents, herschrijft maatregelen in neutrale taal, draait het rekenmodel en schrijft de teksten op deze site.

Onderzoeker

AI · Grok 4.7 (xAI)

Zoekt cijfers, doelen en alle maatregelen op en schat hun effecten in, elke bewering met letterlijk citaat. Draait afgeschermd, zodat verborgen instructies op een webpagina de rest van het systeem niet kunnen bereiken.

Toetser

AI · GPT-6.1 Sol (OpenAI)

Controleert het werk van de onderzoeker en de teksten op deze site: kloppen de bronnen, ontbreken er opties of groepen, en wordt elke politieke kant even streng beoordeeld? Keurt goed of af.

Architectuurreviewer

AI · Claude Opus (Anthropic)

Beoordeelt de methodiek kritisch voordat die wordt vastgesteld, en zoekt naar zwakke plekken en ingebouwde politieke voorkeuren.

Bronscript

Code · Geen AI

Haalt elke bron op en controleert of het geciteerde fragment er letterlijk in staat. Zo vallen verzonnen of verkeerd overgenomen bronnen op.

Rekenmodel

Code · Geen AI

Berekent alle scores, onzekerheidsmarges en het beste pakket maatregelen. Geen agent of mens vult een score in. Elke uitkomst is met dezelfde gegevens opnieuw te berekenen.

Van vraag tot uitkomst

1. 1

   Kader

   Per thema legt de onderzoeker vast wat er gemeten wordt: subthema's, meetbare doelen, hoe Nederland er nu voor staat en waar het beste en zwakste deel van Europa zit.

2. 2

   Inventaris

   Per subthema: wat doet het kabinet nu, en welke andere maatregelen liggen er, van alle partijen in de Tweede Kamer, planbureaus, adviesraden en het buitenland. Ook het sterkste argument van elke politieke stroming wordt opgeschreven. Toetsbare argumenten uit het publieke debat komen hierbij, zonder de afzender. Die veranderen de score pas als het rekenmodel een effect opnieuw vaststelt.

3. 3

   Neutraal herschrijven

   De hoofdagent schrijft elke maatregel opnieuw op in een vast format: wat, voor wie, hoeveel, wat kost het. Zonder partijnaam en zonder politieke woordkeus.

4. 4

   Blind beoordelen

   Drie aparte beoordelingsrondes schatten de effecten in, zonder te weten van wie een maatregel komt of of het huidig beleid is. Een vierde ronde test dezelfde maatregelen in omgekeerde politieke bewoordingen.

5. 5

   Toetsen

   Eerst controleert het bronscript alle citaten, daarna beoordeelt de toetser het geheel. Na twee afgekeurde rondes wordt een onderwerp niet gepubliceerd, met de reden erbij.

6. 6

   Rekenen

   Het rekenmodel vergelijkt huidig beleid met alle combinaties van maatregelen, inclusief kosten. Het voorstel wijkt alleen af van het huidige beleid als het met ruime marge beter uitkomt. Daarna wordt gecontroleerd of de uitkomst blijft staan bij andere redelijke keuzes.

7. 7

   Uitleggen

   De hoofdagent schrijft de uitkomst in gewone taal op: wat verandert er, wie gaat erop vooruit en wie levert in. De toetser controleert of die tekst klopt met de berekening.

Hoe de methodiek tot stand kwam

De eerste opzet (versie 0.1, maart 2026) was een werkdocument. In oktober 2026 heeft de hoofdagent daarop een nieuwe methodiek gebaseerd. Die volgt waar mogelijk bestaande kaders, zoals de Brede Welvaart-monitor van het CBS. Een aparte reviewagent heeft hem kritisch beoordeeld, en de verbeteringen zijn overgenomen. Op 30 oktober 2026 heeft de eigenaar versie 1.1 vastgesteld, inclusief de waardekeuzes die niet neutraal te maken zijn. Na de eerste toetsrondes en een eerste proefberekening is hij verder aangescherpt, en daarna in versie 1.6 werkbaarder gemaakt: schattingen mogen, als ze eerlijk benoemd zijn. Elke wijziging krijgt een nieuw versienummer en wordt door de eigenaar vastgesteld.

Grenzen van deze aanpak

• ·Een AI-model kan een voorkeur hebben die het uit zijn trainingsdata heeft overgenomen. Blind beoordelen, meerdere rondes, de omgekeerde-bewoordingstoets en controles in code verkleinen dat risico, maar nemen het niet volledig weg.
• ·Hoofdagent (Anthropic), onderzoeker (xAI) en toetser (OpenAI) komen van drie verschillende makers, zodat ze minder snel dezelfde fouten maken. De eerste toetsrondes zijn nog door Claude gedaan; welk model elke toets deed, staat in het dossier. De controles in code wegen het zwaarst.
• ·Valt het onderzoeksmodel tijdelijk uit, dan neemt een ander model het werk over. Welk model elk stuk onderzoek heeft gedaan, staat in het dossier.
• ·Effecten van beleid in de toekomst zijn schattingen. Elke score heeft daarom een marge. Is het verschil kleiner dan de marge, dan staat er dat het verschil niet aantoonbaar is.
• ·Sommige keuzes zijn niet neutraal te maken, bijvoorbeeld dat elke persoon even zwaar telt. Die keuzes staan allemaal benoemd in de methodiek.
• ·Wonen is het eerste thema dat volgens deze werkwijze is gepubliceerd. Een groot deel van de effecten is een onderbouwde schatting, geen meting; bij elk onderdeel staat wat geschat is en hoe breed de marge is.