Thema
Huur, nieuwbouw, kopen, verduurzamen en dakloosheid. Per onderdeel zocht de AI uit hoe het nu gaat, wat het kabinet doet en welke combinatie van maatregelen volgens de cijfers het meeste oplevert.
Kan het woonbeleid beter?
Ja, bij alle 5 onderdelen.
Waarmee we vergelijken. De AI zocht per onderdeel de beste combinatie van maatregelen die met cijfers te onderbouwen is, en zette die naast wat het kabinet nu doet. Hoe groter het verschil, hoe meer het huidige beleid laat liggen. Er kan nog beter beleid bestaan dan wat de AI vond; dan is het echte verschil groter.
Veel beter beleid gevonden
Betaalbaarheid van de huur, Koopmarkt en starters
Duidelijk beter beleid gevonden
Woningbouw en aanbod
Beperkt beter beleid gevonden
Verduurzaming van de woningvoorraad, Dakloosheid en sociale huur
Gemiddelde verbeterruimte: +48 punten (marge 37 tot 60). Dit is geen rapportcijfer: bij 0 vond de AI niets beters, en hoe hoger het getal, hoe meer er te winnen valt.
Verbeterruimte: hoeveel beter het beste beleid dat de AI vond uitpakt dan het huidige beleid. Hoger betekent meer te verbeteren. Het is geen cijfer van 100: de punten van doelen, kosten en bijeffecten tellen op en kunnen boven de 100 uitkomen.
veel beter beleid gevonden
Uit doelen 84, lagere kosten 0 en bijeffecten 7 punten (afgerond)
veel beter beleid gevonden
Uit doelen 43, lagere kosten 0 en bijeffecten 23 punten (afgerond)
duidelijk beter beleid gevonden
Uit doelen 5, lagere kosten 21 en bijeffecten 11 punten (afgerond)
beperkt beter beleid gevonden
Uit doelen 18, lagere kosten 2 en bijeffecten 12 punten (afgerond)
beperkt beter beleid gevonden, gevoelig voor keuzes
Uit doelen 9, lagere kosten 2 en bijeffecten 4 punten (afgerond)
De balk loopt tot 120 punten; de lichte band is de marge. Het woord eronder is voorzichtig gekozen: het hoort bij de onderkant van de marge. Klik op een onderdeel voor de onderbouwing.
Een ander getal: elk meetpunt staat op een schaal van 0 tot 100, hoger is beter. Op 4 van de 12 meetpunten staat Nederland er slecht voor, met minder dan 20 van de 100. Dat is bij de zwakste landen van Europa, ver van het doel of bij de slechtste jaren.
Betaalbaarheid van de huur
rond het Europese midden
bij de zwakste landen van Europa
Woningbouw en aanbod
ver van het doel
bij de beste landen van Europa
bij de beste landen van Europa
Koopmarkt en starters
bij de zwakste landen van Europa
bij de slechtste jaren
Verduurzaming van de woningvoorraad
rond het Europese midden
bij de beste jaren
Dakloosheid en sociale huur
nog niet bij het doel
bij de beste landen van Europa
bij de beste landen van Europa
Hoe het nu gaat
Huur tegen marktprijs ligt aan de ongunstige kant van Europa: in 2025 had 39,5% van die huurders woonlasten boven 40% van het inkomen, een van de hoogste percentages in de EU. Welk deel van de Nederlandse huur dat is, staat niet vast.
Wat het voorstel doet
Huurders met en zonder toeslag gaan het meest vooruit door een lagere huurstijging, tien procent lagere sociale huur en meer huurtoeslag. Eigenaar-bewoners betalen mee en leveren in, particuliere verhuurders gaan licht achteruit. De winst rust op aannames en de berekening gaat verder dan de schaal toont.
Hoe het nu gaat
In 2025 had 61,0 procent van de jongeren van 20 tot 29 jaar met een inkomen onder 60 procent van het doorsnee inkomen woonlasten boven 40 procent, in alle woonvormen en niet alleen bij koop, en Nederland hoort bij de EU-landen met het hoogste aandeel.
Wat het voorstel doet
Het voorstel bouwt de renteaftrek in tien jaar af, scherpt het forfait aan voor dure woningen en verdubbelt de gemeentelijke belasting. Het lage aankooptarief en de vrijstelling voor jonge kopers verdwijnen. Volgens de berekening leveren eigenaar-bewoners het meest in en gaan huurders zonder huurtoeslag er het meest op vooruit. Dat laatste is een schatting die op aannames rust.
Hoe het nu gaat
In 2026 is het geraamde woningtekort 4,6 procent van de woningvoorraad, 384.000 woningen, en de bron noemt dat hoog. Volgens de prognose daalt het met het huidige beleid naar 3,6 procent in 2031, en 2 procent komt pas in de loop van 2039.
Wat het voorstel doet
Het voorstel schaft de ladder voor duurzame verstedelijking en de provinciale toets van woningplannen af, voegt een stikstofgrens van 1 mol, een belasting op dure grond en een doorbouwfonds toe, en schrapt het extra miljard en het streven naar een betaalbare mix. De bijdrage per gestarte betaalbare woning en de wet over regie bouwt het in tien jaar af. Het tekort daalt iets sneller, maar niet aantoonbaar; de meeste winst zit in lagere kosten. Eigenaar-bewoners gaan erop vooruit, huurders met huurtoeslag leveren het meest in.
Hoe het nu gaat
In 2025 kon 21,3 procent van de mensen onder 60 procent van het middelste inkomen de woning niet voldoende warm houden. Lager is beter, omdat de wet energiearmoede wil terugdringen. Nederland zit rond het Europese midden (de beste tien procent van de landen zit rond 8,1, de slechtste tien procent rond 32,2). De uitstoot van huishoudens was in 2025 11,8 megaton en ligt daarmee al onder de laagste tien procent van de afgelopen 25 jaar.
Wat het voorstel doet
Het voorstel voegt een isolatieprogramma voor 1,5 miljoen slecht geïsoleerde woningen en een huurkorting bij een gemiste labelnorm toe. Het schrapt dertien maatregelen, waaronder de norm voor een hybride warmtepomp bij een nieuwe cv-ketel, de labelnorm voor huurwoningen en het Warmtefonds, dat in tien jaar wordt afgebouwd. Huurders met huurtoeslag gaan er per saldo het meest op vooruit en particuliere verhuurders leveren in. De uitkomst ligt op de grens van beperkt en duidelijk, en het bewijs is zwak.
Hoe het nu gaat
Begin 2024 waren naar schatting 33 duizend mensen van 18 tot 65 jaar dakloos. Dat zijn er meer dan de 26,6 duizend in 2022. Het kabinet wil dakloosheid in 2030 beëindigen; de Kamerbrief noemt het doel nul.
Wat het voorstel doet
Het voorstel geeft alle dakloze mensen voorrang op een sociale huurwoning en voegt een soepeler briefadres, hospitakamers, gemeentewoningen met begeleiding en steun bij vrijwillige terugkeer toe. Het bouwt de opvanguitkering in tien jaar af en schrapt de verplichte voorrangsregeling en de vroegsignalering van schulden. Dakloze mensen gaan erop vooruit. Huurders met en zonder huurtoeslag en bewoners van instellingen, ook opvang, leveren in. Het schrappen van de opvanguitkering rust vooral op lagere kosten. Het bewijs is zwak en het precieze pakket is niet stevig.
Hoe je de verbeterruimte leest
De verbeterruimte (in de methodiek: ruimte voor beter beleid) zegt hoeveel beter het beste alternatief dat we konden onderbouwen uitpakt dan het huidige beleid, opgeteld over de doelen van een onderdeel, de kosten en de bijeffecten. Eén punt is één punt op de meetlat van één doel. Ter vergelijking: een klein effect op één doel is 2 punten, een groot effect 10, en 100 euro per huishouden per jaar ook 10. 0 betekent dat we geen beter beleid vonden; dat is iets anders dan perfect beleid. Het is geen cijfer van 100: hoger betekent meer te verbeteren, en het getal kan boven de 100 uitkomen. Hoe het gaat, staat bij "Hoe het nu gaat", op een eigen schaal van 0 tot 100 waar hoger beter is.
De woorden volgen vaste grenzen op de voorzichtige schatting: onder 10 klein verschil, 10 tot 25 beperkt beter beleid, 25 tot 50 duidelijk beter beleid en vanaf 50 veel beter beleid. Voor veel maatregelen bestaat geen doorrekening van een planbureau. Dan schatten we richting en grootte zelf, zo eerlijk mogelijk en met een marge: hoe breder de marge, hoe minder zeker.
Wat de getallen niet zeggen
0 betekent dat we geen combinatie van maatregelen vonden die met voldoende zekerheid beter is dan het huidige beleid. Dat is iets anders dan perfect beleid. Hoe het in Nederland gaat, staat apart bij "Hoe het nu gaat". De AI is geen partij en vergelijkt alleen met het huidige kabinetsbeleid.
Grond en ruimte is geen apart onderdeel: het tekort en de bouwtijd die daarbij horen, zijn dezelfde cijfers als bij woningbouw. Grondbeleid zit daar als maatregel in.